Kultura Industrialna

Japonia to kraj, w którym dominują dwa systemy religijne - buddyzm i shintoizm. O ile buddyzm wywołuje pewne skojarzenia w naszych umysłach, o tyle shinto - niekoniecznie. Przyjrzyjmy się zatem religii, którą wyznaje prawie 50% Japończyków. Szinto oznacza dosłownie "drogę bogów". Szintoizm uważany jest często raczej za kulturalną tradycję, w której wyznawcy czczą kami, duchy czy też bóstwa obecne w każdym aspekcie natury. Sławią oni świętość całego wszechświata, między innymi gór, rzek, kamieni czy też naturalnych zjawisk. Jest to nie tylko wiara w kami, ale także zbiór postaw, idei i przekonań, a także sposobów zachowania, które ukształtowały japońską kulturę. Szintoizm jest religią rdzennie japońską, dlatego wyznawcami shintoizmu są w zasadzie wyłącznie Japończycy.

Początki szintoizmu datują się na około 500 lat p.n.e. Nie posiada swojego założyciela, wywodzi się z animistycznych kultów w dawnej Japonii. Nie ma również żadnej "świętej księgi", podobnej do Biblii lub Koranu. Są różne wariacje kosmologii. Najczęściej uważa się, że bogowie, przede wszystkim Bogini Słońca, jej brat - Bóg Ziemi oraz Bogini Księżyca stworzyli wyspy japońskie oraz pierwszego cesarza. Istnieje nieskończona liczba kami, począwszy od duchów w poszczególnych elementach krajobrazu, poprzez bezpośrednich przodków rodziny, aż do bóstw z panteonu . Są one szczególnie cenione za honor i godność. Bóstwa te, z jednej strony są uosobieniem sił przyrody, a z drugiej - opiekunami wszelkich aspektów życia człowieka. Co ciekawe, kami nie posiadają takiej mocy, jak bogowie innych religii - nie zapewniają człowiekowi zbawienia duszy po śmierci. Są one przewodnikami ludzi w życiu doczesnym i tego właśnie oczekują od nich wyznawcy. Po śmierci każdy shintoista staje się jednym z kami. Szintoizm kładzie też duży nacisk na system społeczny opierający się na kooperacji i harmonii. W związku z tym nie istnieje jedno absolutne bóstwo. Zamiast tego jest ich wiele, każde zaś potrzebne ze względu na swoje specyficzne cechy. Na tej samej zasadzie zbudowane jest społeczeństwo w Japonii. Ponieważ wszyscy cesarze pochodzą od bóstw z panteonu, i jako wyjątkowi ludzie posiadają swoje własne kami, rozwinął się też kult cesarza oraz Japonii, jako stworzonej, a przez to wybranej, przez bogów.
Specyficznym rysem religii shintoistów jest zupełny brak teologii oraz kodeksu etycznego, co może wydawać się niezrozumiałe z punktu widzenia Europejczyka. Japończycy żyją w głębokim przekonaniu o "wewnętrznej czystości" serca. Zgodnie z tą myślą, każdy shintoista po prostu wie, co jest słuszne, a co nie.
W szintoizmie występują tzw. "Cztery Twierdzenia", o ktorych każdy szintoista zawsze musi pamiętać.

• Pierwszym z nich jest tradycja i rodzina. Ponieważ istnieją kami przodków, a także klanów i obszarów, rozwinął się kult przodków oraz ścisłe związki z własną rodziną i klanem. Rodzina jest mechanizmem zapewniającym przetrwanie tradycji.
• Drugim twierdzeniem jest miłość do natury. Ponieważ natura jest święta (w każdym jej aspekcie przejawiają się kami), kontakt z nią zapewnia kontakt z bogami.
• Kolejnym ważnym aspektem jest czystość fizyczna. Stąd rytualne kąpiele i ogólna dbałość o higienę. Dotyczy czystości zarówno w sensie materialnym, jak i rytualnym (człowiek mający kontakt ze śmiercią, chorobą lub krwią ulega skalaniu), a znajduje swoje uzasadnienie już na płaszczyźnie mitologicznej.
• Ostatnim twierdzeniem jest matsuri. Jest to święto, które czci kami

Szintoizm ukształtował całą kulturę japońską, włącznie z tak drobnymi aspektami, jak zachowanie się w określonych sytuacjach (może z wyjątkiem ceremoniału, który powstał wyraźnie pod wpływem konfucjańskim). Przejawia się on w codziennym życiu, w przyzwyczajeniach Japończyków, w ich uwielbieniu dla ogrodów itp. Można wskazać także niektóre wyraźne wpływy w biznesie. Pojęcie harmonii i zgodnego współdziałania ma swoje korzenie w porządku świata i społeczeństwa według kanonu. Identyfikowanie się Japończyków z rodziną, ale także z większymi grupami, a ostatecznie z państwem, wywodzi się głównie z Czterech Twierdzeń. Doprowadziło to do szerokiej identyfikacji Japończyków z firmą i życiem zawodowym. Jest także jedną z przyczyn nacjonalizmu.Na koniec należy jeszcze raz podkreślić, iż szintoizm współegzystował z konfucjanizmem i buddyzmem na tak wielu płaszczyznach, iż nie sposób najczęściej wyraźnie określić konkretnych wpływów, tym bardziej, że nie były one jedynymi czynnikami kształtującymi japońską mentalność. Jest to zagadnienie bardzo złożone. Niewątpliwie jednak miały one wielki wpływ na specyfikę krajów azjatyckich oraz na ich sukces gospodarczy.

Źródła:
Etnologia.pl