Kultura Industrialna

Coraz częściej zdarza się, że znajomi lub przypadkowe osoby zadają mi pytania odnośnie wilków i mojej styczności z nimi. Jednak nie sądziłam, że tak wiele osób może się interesować tym majestatycznym zwierzęciem oraz symboliką z nim związaną. Jakiś czas temu, gdy Artur zaproponował mi napisanie czegoś dla Ikultura, w zasadzie od początku wiedziałam, że będzie o wilkach… Jest to moja pasja, a temat kulturowego piętna, jakie cywilizacja nadała tym zwierzętom, od dawna błądzi w korytarzach moich myśli i wyjść prędko nie zamierza, tak jak niełatwo było mi przysiąść przed monitorem aby o tym napisać. "To człowiek stworzył wilka - wykreował w swej świadomości taki obraz tego zwierzęcia, który odzwierciedlał nie tyle rzeczywistość, co uczucia i wyobrażenia samego człowieka. Powstał obraz tak ponury, że chyba żadnego innego drapieżnika nie otacza przez wieki taka nienawiść ludzi, jak wilka" - pisał Henryk Okarma w swej monografii "Wilk". Zwierzę to jest chyba największą ofiarą mitów, przesądów i ludzkich zabobonów, za które musiał niejednokrotnie zapłacić cenę najwyższą… cenę życia.

Skąd ten mit… Wilk był i jest obecny w kulturze wszędzie tam, gdzie zamieszkuje. W legendach, mitach, sztuce, literaturze… Symbol wilka wydaje się być jednoznaczny – zło, zagrożenie... Czy słusznie? Ludzie chyba uważają za złe to, czego nie rozumieją oraz to co ich przeraża. Jednym z pierwszych źródeł powstania tego stereotypu, jakie przyszły mi na myśl jest Biblia. Wilk pojawia się tam jako alegoria zła, diabła przeciwstawianego barankowi, a także chciwości. Wpływu Biblii na kulturę i dzieje ludzkości chyba wyjaśniać nikomu nie trzeba, a wraz ze wszystkim, co w niej zawarte, do ludzkiej świadomości przedostało się również to wyobrażenie o wilku. Podobnie było już wcześniej, w starożytnej Grecji, gdzie wilk przedstawiany był jako atrybut boga wojny, Aresa. W Rzymie natomiast, poza mitem o powstaniu Wielkiego Miasta, wilk również utożsamiany był z zagrożeniem, ale także siłą i walecznością, był nawet symbolem rzymskich legionów. Nic zresztą dziwnego, gdyż jest to zwierze niebywale odważne i waleczne, a wilcze społeczności funkcjonują w oparciu o restrykcyjną hierarchię. Zagłębiając się dalej w mitologiach zauważymy, że w dziejach nordyckich również pojawia się wilk - Fenrir, któremu przypisuje się rolę taką jak w wierzeniach chrześcijańskich szatanowi. Postać wilka pełni także rolę nieustraszonego strażnika pałacu króla bogów, Odyna.

W pierwotnych wierzeniach pogańskich wyobrażenie wilka nie jest aż tak jednoznaczne. Wilcze kły pełniły wielokrotnie funkcję amuletów, wilcze skóry nosili szamani podczas obrzędów chcąc podkreślić swą nadludzką siłę i przewagę nad resztą plemienia. W słowiańskich wierzeniach istotną rolę odgrywały duchy zwierzęce, żyjące zazwyczaj w mrocznych gęstwinach niedostępnych dla ludzi. Główny duch przybierał postać właśnie wilka i zamieszkiwał niedostępne lasy. Także dla wojowników wilk bywał wzorem godnym naśladowania. Słowianie byli tak zafascynowani tajemniczą siłą wilków, że obawiali się wypowiadać na głos ich nazwę, szczególnie podczas ceremonii i obrzędów (stąd wzięło się powiedzenie ‘nie wywołuj wilka z lasu’).

Znane są także mity o wilku jako duchowym (i nie tylko) opiekunie ludności, jak choćby najsłynniejszy o Remusie i Romulusie, ale też o innym ‘wychowanku’ wilków, celtyckim królu, Cormacu (co ciekawe, bo z drugiej strony mianem ‘wilk’ określano tam banitów, wyrzutków społecznych). W mitologii Bałtów dla wojownika natknięcie się po śmierci na wilka było najwyższą nagrodą. Podobnie w kulturach azjatyckich wilk postrzegany jest pozytywnie. Mongołowie i Turkowie widzą w Szarym Wilku swego mitycznego przodka, znajduje się on w godle Czeczenów a Japończycy uważają go za strażnika gór i rolników. Wilk był szczególnie bliski ludom indiańskim, które uważały wilka za stwórcę, czyniły też z niego bohatera wielu przypowieści, przedstawiając jego postać z szacunkiem i podziwem. Dla Indian, wojowników i myśliwych, nieustraszone, silne, kochające wolność zwierzę było wzorem do naśladowania. Mijają wieki a wilk nadal jest trwożący i fascynujący. W ramach ciekawostki, we Frankfurcie ukazała się książka trenera zarządzania Johannesa Voss pt.: "Strategie przywódcze wilków alfa - zestaw koncepcji dla managerów" (org.: "Die Führungsstrategien des Alphawolfs - Ideenpool für Manager“), gdzie prezentuje on ciekawe podejście do tematyki przywództwa w oparciu o wieloletnie badania społeczności wilków.

Autor jest zdecydowanie pod wrażeniem pozycji wilka alfa, u którego instynkt przywódczy jest zachowaniem wrodzonym. To on wskazuje stadu kierunek, łagodzi konflikty, określa czas odpoczynku, troszczy się o potomstwo i jest ogólnie akceptowany przez stado - czyli stan, o którym niektóre osoby na stanowiskach kierowniczych mogą jedynie pomarzyć. Wilki żyją w świecie złożonych więzi społecznych, których podstawową komórką jest stado. Para wilków żyje w monogami, partnerstwo jest bardzo mocne, często na całe życie. Wytwarza się przy tym hierarchia, potrzebna do utrzymania porządku i możliwości współpracy w stadzie. Każdy osobnik ma w nim ściśle określoną rolę. Wilki nigdy nie współżyją płciowo z własnym potomstwem. Do przejawów niepohamowanej agresji dochodzi bardzo rzadko, większość konfliktów rozwiązywana jest w pozorowanych bojach, groźbach, postawach, imponowaniu. Rosnące napięcie między zwierzętami rozładowywane jest często w grach i gonitwach. Wilki są obecnie mniej agresywne niż domowe psy takich ras jak pinczer i terier.

"Stosunek wilka do człowieka jest taki, jakie jest odniesienie tego człowieka do innych ludzi, zwierząt i całego otaczającego go świata" jak mówi Michał Siemianycz, autor "Podróży zawieszonych w czasie". Taka tabliczka widnieje przy wejściu do Stobnica Wolfpark, stacji badawczej poznańskiego Uniwersytetu Przyrodniczego. Jest to miejsce, gdzie wilki można spotkać na żywo, poobserwować i dotknąć. Warto również odwiedzić stronę Łódzkiego Klubu Przyjaciół Wilka.